Prawo autorskie w praktyce. Co warto wiedzieć, zanim użyjesz cudzego zdjęcia, tekstu lub grafiki

Kopiuj, wklej, gotowe. W internecie wszystko wydaje się dostępne na wyciągnięcie ręki, a zdjęcie znalezione w wyszukiwarce wygląda, jakby czekało na wykorzystanie. Tymczasem prawie każdy tekst, fotografia, logo czy filmik ma swojego twórcę, a prawo autorskie chroni go od chwili powstania utworu. Nie trzeba niczego rejestrować ani dopisywać znaczka copyright. Zobacz, jak działa ta ochrona i jak z niej korzystać, gdy jesteś twórcą albo zamawiasz pracę u kogoś innego.

Co chroni prawo autorskie i jak długo

Utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Brzmi to poważnie, ale w praktyce próg jest niski. Chronione są artykuły, zdjęcia, ilustracje, piosenki, projekty graficzne, filmy, programy komputerowe, a nawet opisy produktów, jeśli nie są czysto techniczne. Nie są chronione same pomysły, idee czy fakty. Możesz napisać własny tekst o tym samym temacie, ale nie możesz skopiować cudzego. Prawo dzieli uprawnienia na dwie grupy. Autorskie prawa osobiste, jak prawo do podpisania utworu nazwiskiem, są nierozerwalnie związane z twórcą i nie da się ich sprzedać. Autorskie prawa majątkowe to prawo do korzystania z utworu i zarabiania na nim. Można je przenieść albo udzielić licencji. Ochrona majątkowa trwa co do zasady przez całe życie twórcy i 70 lat po jego śmierci. Utwór działa więc jak dom z wieloletnim aktem własności, a nie jak ławka w parku, na której może usiąść każdy.

Przeniesienie praw czy licencja

Gdy firma zamawia logo, sesję zdjęciową albo tekst na stronę, musi zdecydować, na jakiej podstawie będzie z nich korzystać. Przeniesienie autorskich praw majątkowych przypomina kupno samochodu. Nowy właściciel może z nim zrobić prawie wszystko, ale tylko w zakresie wymienionym w umowie. Umowa musi być zawarta na piśmie i określać pola eksploatacji, czyli konkretne sposoby korzystania, np. druk, publikację w internecie czy wykorzystanie w reklamie telewizyjnej. Licencja jest bardziej jak wynajem. Twórca zachowuje prawa, a licencjobiorca dostaje zgodę na określone korzystanie, przez określony czas i na określonym terytorium. Licencja wyłączna, która zakazuje twórcy udzielania tej samej zgody innym, również wymaga formy pisemnej. Najczęstszy błąd to umowa, w której brakuje pól eksploatacji albo prawa do modyfikacji. Potem okazuje się, że firma nie może zmienić kolorów w logo bez zgody grafika.

Naruszenia i jak się przed nimi chronić

Naruszeniem jest korzystanie z utworu bez zgody i poza dozwolonym użytkiem, np. publikacja cudzego zdjęcia na firmowym blogu albo skopiowanie opisów produktów ze sklepu konkurencji. Twórca może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków, a także naprawienia szkody, np. poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Sprawy te kończą się często ugodą, ale bywają też sądowe i kosztowne. Najlepszą ochroną jest porządek w dokumentach: umowy z twórcami, licencje na zdjęcia ze stocków, zgody osób widocznych na fotografiach. Twórcy z kolei powinni zachowywać pliki źródłowe i daty powstania prac, bo to one najlepiej dowodzą autorstwa. W sprawach z zakresu prawa autorskiego, od przygotowania umów licencyjnych i umów z twórcami po reprezentację w sporach o naruszenia, pomaga warszawska kancelaria adwokacka Legal Alliance: https://www.legalalliance.pl/obsluga-prawna/prawo-autorskie.html. Warto skonsultować umowę, zanim ją podpiszesz, a nie dopiero wtedy, gdy przyjdzie wezwanie do zapłaty.